دنبالچه یا ناحیه ساکروم اگرچه به ظاهر ناچیز به نظر می رسد، اما این استخوان کوچک در پایه ستون فقرات تأثیر بسیار بیشتری از آنچه تصور میکنیم بر بدن ما دارد. درد شدید دنبالچه یک درد بسیار ناتوان کننده در زندگی روزمره است. عوامل ایجاد کننده این درد متعدد هستند و می توانند هم موضعی و هم مرتبط با دیگر بیماری ها باشند. درد دنبالچه ممکن است با درد منتشر شونده در لگن، رانها، کمر، پرینه و باسن همراه باشد. در این محتوا علت درد دنبالچه و درمانهای خانگی و پزشکی آن پرداخته شده است.
درد دنبالچه چیست؟
درد دنبالچه یا کوکسیدینیا به درد موضعی در ناحیه دنبالچه گفته می شود و در پایه ستون فقرات، زیر استخوان خاجی قرار دارد و از سه تا پنج مهره جوش خورده تشکیل شده است. طول کل دنبالچه تقریباً 5 سانتی متر می باشد. این استخوان به چندین تاندون، عضله و رباط متصل است.
هنگام نشستن، وزن بدن توسط دنبالچه و برجستگی های ایسکیال، دو استخوانی که قسمت پایینی لگن را تشکیل می دهند، تحمل می شود. در دو سوم بزرگسالان به جای اینکه این استخوان به سمت پایین باشد، دنبالچه کمی خمیدگی دارد، اما دنبالچه ای که بیش از حد خمیده باشد، غیرطبیعی و ناراحت کننده است.
درد دنبالچه (کوکسیدینی) چقدر شایع است؟
درد دنبالچه در زنان شایع تر از مردان است. این درد بزرگسالان و نوجوانان را بیشتر از کودکان تحت تأثیر قرار می دهد. طبق مقیاس BMI (شاخص توده بدنی)، افراد چاق سه برابر بیشتر از افراد با وزن سالم دچار آن می شوند. علاوه بر این، اگر خیلی سریع وزن کم کنید، این استخوان آسیب پذیرتر می شود. از آنجایی که سبک زندگی و اضافه وزن یکی از عوامل بروز درد دنبالچه است از سال ۲۰۱۰ به بعد تحقیقات علمی زیادی در این زمینه انجام شده است.
چه چیزی باعث درد دنبالچه می شود؟
علت درد دنبالچه متفاوت است در زیر چند مورد از علل آن بررسی شده است:
- زمین خوردن: افتادن به پشت، چه از نردبان، چه هنگام راه رفتن روی یخ یا افتادن از صندلی و پله به عقب از علل درد دنبالچه است. وقتی به شدت زمین می خورید، دنبالچه می تواند بشکند یا جابجا شود.
- آسیب ناشی از فشار مکرر: ورزش هایی مانند قایق رانی یا دوچرخه سواری، اگر بیش از حد انجام شود، موجب کشیدگی بافت های اطراف دنبالچه شده و منجر به درد دنبالچه و ناراحتی می شود.
- کیست مویی یا سینوس پیلونیدال: این عارضه اغلب با احساس توده و التهاب و درد همراه است و در مواقع پیشرفته با سوراخ های ریزی دیده می شود. از آنجایی که کیست مویی پایین کمر بر اثر برگشت مو به داخل بافت ایجاد می شود اغلب عفونی و دردناک می شود و گاهی ترشح چرک و خونی نیز دارد. به همین دلیل درد دنبالچه در افراد پرمو می تواند پیش آگهی بروز کیست مویی باشد. همچنین علت درد دنبالچه در آقایان به خصوص در سنین بلوغ و افرادی که پرمو هستند اغلب کیست مویی می باشد.
- بارداری یا زایمان: در طول سه ماهه سوم بارداری، بدن زن هورمون هایی آزاد می کند که ناحیه بین استخوان خاجی و دنبالچه را نرم می کند. این امر به گشاد شدن ناحیه لگن کمک می نماید تا زایمان را تسهیل کند. اگرچه این تغییر یک فرآیند طبیعی بدن است، اما این تغییرات، رباط ها و عضلات اطراف دنبالچه را بطور غیرضروری می کشد و باعث درد دنبالچه می شود. در این وضعیت بافت های نرم آنقدر تحت فشار قرار می گیرند که نمی توانند دنبالچه را در زاویه طبیعی نگه دارند. به همین دلیل یکی از علل شایع علت درد دنبالچه در زنان زایمان و تغییرات هورمونی مربوط به آن است.
- چاقی: افزایش وزن باعث میشود دنبالچه فشار بیشتری را تحمل کند و به عقب کج شود که این ناهمترازی، علت درد دنبالچه در بسیاری از افراد چاق است. طبق آمار، افراد چاق سه برابر بیشتر از افراد با وزن سالم به این عارضه مبتلا میشوند.
- کمبود وزن: چربی کافی در باسن لازم است تا از ساییدگی دنبالچه به عضلات، رباط ها و تاندون ها جلوگیری شود. اگر کمبود وزن دارید، بافت های نرم به دلیل اصطکاک ملتهب می شده و در درد دنبالچه ایجاد می شود.
- نشستن ظولانی مدت: درد دنبالچه می تواند در صورت نشستن طولانی مدت در روز بدتر شود. این امر عمدتا در صورتی رخ می دهد که روی یک سطح سخت بنشینید. به همین دلیل افرادی که شغل نشسته دارند و یا راننده هستند باید به این موضوع توجه کنند.
- بیماری های جدی تر و نادر: در موارد نادر، درد دنبالچه می تواند نشانه ای از بیماری های جدی تر مانند سرطان پروستات، سرطان روده بزرگ، تومور ستون فقرات یا تومور نخاعی باشد. همچنین بیماری هایی مانند سیاتیک، نورالژی پودندال (درد عصب لگن)، بواسیر، اختلال عملکرد اسفنکتر و پوکی استخوان نیز می توانند با درد دنبالچه همراه باشند.
- علل دیگر: همچنین درد دنبالچه می تواند به دلیل اجابت مزاج سخت (یبوست مزمن و زور زدن هنگام دفع) یا گاهی رابطه جنسی تشدید شود. همچنین درد دنبالچه بر اثر تومور نخاعی و تومور در دنبالچه، سیاتیک، نورالژی پودندال، بواسیر و اختلال عملکرد اسفنکتر و پوکی استخوان نیز رخ دهد.
نشانههای ناراحتی دنبالچه (کوکسیدینی) چیست؟
علائم و نشانه های درد دنبالچه شامل:
- درد شدید یا مبهم: در ناحیه دنبالجه که ممکن است به باسن، کمر، پرینه یا ران ها منتشر شود.
- ناراحتی هنگام بلند شدن از حالت نشسته یا ایستاده.
- دردی که با نشستن طولانی مدت بدتر می شود به ویژه روی سطوح سخت.
- حرکات دردناک روده به ویژه هنگام اجابت مزاج
- درد هنگام رابطه جنسی.
- اضطراب و اختلال خواب به دلیل درد مزمن
- کمر درد و درد باسن همزمان با درد دنبالچه
تشخیص علت درد دنبالچه
پزشک متخصص بعد از معاینه و لمس ناحیه ممکن است بتواند علت درد دنبالچه را تشخیص دهد. اما اگر با معاینه بیمار و بررسی علائم امکان تشخیص دقیق وجود نداشته باشد X-Ray یا MRI برای بررسی استخوان دنبالچه و ستون فقرات تجویز می شود. این مورد برای بررسی شکستیگی، در رفتگی یا علل جدی تر تجویز می شود. اگر متخصص جراحی عمومی به کیست مویی مشکوک باشد سونوگرافی تجویز می شود تا وضعیت بافت نرم ناحیه و کیست مویی بررسی شود.
همچنین در معاینه رکتال ممکن است سفتی و دردناک بودن عضلات کف لگن یا عضله پیریفورمیس مشخص شود. که می تواند نشان دهنده اسپاسم یا اختلال عملکرد عضلات کف لگن باشد که خودش می تواند تشدید کننده یا علت درد دنبالچه باشد.
درد دنبالچه چگونه درمان می شود؟
بیشتر افراد مبتلا به درد دنبالچه با درمان های خانگی بهبود می یابند. برای خلاص شدن از درد، درمان های خانگی زیر را امتحان کنید. اما اگر طی یک الی دو هفته علائم کاهش پیدا نکرد و یا التهاب و توده و برجستگی مشاهده نمودید نسبت به درمان های پزشکی اقدام کنید. درمان های خانگی به شرح زیر است:
- زمان کمتری را صرف نشستن کنید. اگر مجبور به نشستن هستید، برای جلوگیری از وارد شدن فشار به استخوان دنبالچه، به جلو خم شوید.
- با حمام گرم درد را تسکین دهید.
- هنگام نشستن از یک بالش بهداشتی (بالش دوناتی) استفاده کنید تا از تماس مستقیم بین دنبالچه و سطح نشیمنگاه جلوگیری شود.
- برای تسکین ناراحتی روده، نرمکنندههای مدفوع مصرف کنید.
- عضلات کف لگن و کمر خود را تقویت کرده و حرکات کششی انجام دهید.
- کمپرس گرم یا سرد روی کمر را چندین بار در روز و 20 تا 30 دقیقه انجام دهید.
- درمان های دستی و استئوپاتی
- لباس های گشاد بپوشید.
اگر درمان های خانگی مؤثر نبودند، پزشک گزینه های درمانی با توجه اینکه علت درد دنبالچه چیست، پیشنهاد می دهد. برای کاهش التهاب، ممکن است عصب را با داروهای بی حسی کورتیکواستروئید آرام کنند. به علاوه روش های مداخله ای مانند بلوک گانگلیون ایمپار در برخی بیماران توصیه می شود.
برای بازگشتن دنبالچه به حالت طبیعی، فیزیوتراپی را تجویز می کند. اگر علت سرطان باشد، روش های جراحی یا غیرجراحی را برای برداشتن تومورها تجویز می شود.
در مواقعی که علت درد دنبالچه کیست مویی می باشد عمل و تخلیه کیست تجویز می شود. توصیه می شود که برای درمان کیست مویی از روش های نوین جراحی با لیزر استفاده کنید. عمل لیزری کیست مویی به روش بسته انجام می شود و عود و مشکلات جراحی باز با روش های کلاسیک را ندارد.
نتیجه گیری
درد دنبالچه اگرچه معمولا بیماری خطرناکی نیست، اما می تواند مزمن و بسیار آزاردهنده شود و درمان آن باید بر اساس علت درد انجام شود. بیشتر بیماران با درمان های غیرجراحی بهبود پیدا میکنند و جراحی باید گزینه آخر باشد.
اما اگر بیمار مبتلا به توده یا کیست مویی باشد درمان دارویی و مراقبت خانگی درمان قطعی نخواهد بود و تخلیه و جراحی توده یا کیست توصیه می شود. این جراحی اورژانسی نیست و بهتر است در اولین فرصت و قبل از عارضه دار شدن و عفونی شدن توده یا کیست انجام شود. هرچند که توده های بدخیم روند درمان جداگانه ای دارند و نیاز به اقدام فوری و ضروری دارد.
عمل برداشتن دنبالچه که با نام Coccygectomy شناخته می شود در موارد نادر و مزمن که بیش از یک سال به درمان های قبلی پاسخ نداده باشد انجام می شود. برداشتن دنبالچه به عنوان آخرین گزینه در نظر گرفته می شود. حدود ۷۰ درصد بیماران پس از جراحی بهبود قابل توجهی پیدا می کنند.
اگر درد دنبالچه به طور مداوم یا شدید است یا همراه با تورم و ترشح، بی حسی و ضعف یا اختلال در کنترل دفع مدفوع یا ادرار باشد نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد.
سوالات متداول درد دنبالچه
در مواردی که درد دنبالچه خفیف است بیمار می تواند با یک هفته استراحت و درمان خانگی بهبود یابد. اما اگر درد مزمن شود حتما باید از لحاظ ارتوپدیک و وجود توده های خوش خیم یا بدخیم و وجود عفونت در ناحیه توسط متخصص جراحی عمومی بررسی های لازم انجام شود.
بالش های طبی که یک بریدگی در وسط دارند و به آنها بالش دوناتی یا گوه ای نیز می گویند برای کاهش درد و فشار بر ناحیه دنبالچه مناسب هستند. زیرا فشار به طور قابل توجهی از ناحیه برداشته می شود و در ناحیه ران ها و عضلات نشیمنگاه تقسیم می شود.
تمرینات کششی کف لگن، تمرینات مربوط به گلوتنئال و همسترینگ، همچنین تمرینات تقویتی کمر می توانند به کاهش درد دنبالچه کمک کنند. اما قبل از شروع هر ورزشی با پزشک یا فیزیوتراپ مشورت کنید.
خیر، اما کیست مویی یکی از علت های مهم درد دنبالچه است. در این عارضه یک کیست عفونی در پایین کمر تشکیل می شود که می تواند باعث درد دنبالچه شدید همراه با التهاب و حتی ترشحات چرکی و خونی شود.
