افرادی که به دلایل مختلف پزشکی دچار ضعف کنترل اسفنکتر مقعدی و بی اختیاری مدفوع شدهاند، می توانند با تامپون مقعدی کیفیت زندگی روزمره خودشان را به میزان قابل توجهی بهبود بخشد. این ابزار غیردارویی و غیرتهاجمی، با ایجاد یک سد فیزیکی موقت، از خروج ناخواسته مدفوع جلوگیری کرده و به بیمار اجازه می دهد با آرامش خاطر به فعالیت های روزمره، شغلی یا ورزشی خود ادامه دهد.
برخی بیماران نیز بعد از عمل جراحی هموروئید به روش کلاسیک یا دیگر جراحی های ناحیه مقعد مثل شقاق و فیستول مقعدی یا آبسه های مقعدی نیاز به استفاده از تامپون مقعدی بعد از عمل دارند. جالب است بدانید که اگر این جراحی ها با لیزر و توسط جراح لیزر ماهر در این زمینه انجام شود دیگر نیازی به استفاده از تامپون مقعدی بعد از عمل ندارید. در ادامه این مطلب با کاربردها، نحوه استفاده صحیح و همچنین مزایا و معایب تامپون مقعدی آشنا می شویم.
تامپون مقعدی چیست؟ مکانیزم عملکردی آن چگونه است؟
تامپون مقعدی (به انگلیسی:Anal Tampon / Anal Plug) که در اصطلاح پزشکی با نامهای پلاگ مقعدی یا رکتال پلاگ نیز شناخته میشود، یک وسیله پزشکی کوچک و یک بارمصرف استریل برای کنترل بی اختیاری مدفوع است. این وسیله از مواد سازگار با بافت بدن مانند اسفنج پلیاورتان یا سیلیکون نرم ساخته شده و با قرار گرفتن در کانال مقعد یا انتهای راست روده (رکتوم)، از خروج ناخواسته مدفوع جلوگیری می کند.
تامپون در ابتدا درون یک پوشش یا فیلم نازک حل شونده در آب قرار دارد که ابعاد آن را بسیار کوچک و فشرده نگه می دارد، برای اینکه ورود آن به مقعد آسان و بدون درد باشد. این وسیله پیش از استفاده، شکلی شبیه به یک شیاف معمولی دارد، اما پس از وارد شدن به داخل رکتوم در اثر رطوبت و گرمای مخاط رکتوم، لایه محافظ آن حل شده و به شکل یک فنجان یا مخروط درمی آید. اسفنج بازشده با انطباق بر دیواره های کانال مقعد، مانع از عبور مدفوع مایع یا جامد شده و تا زمان تخلیه در جای خود باقی می ماند. یک نخ نازک نیز به آن متصل است که در خارج از بدن باقی می ماند تا خارج کردن آن پس از پایان استفاده آسان باشد.
کاربرد تامپون مقعدی
استفاده از تامپون مقعدی معمولا برای طیف مشخصی از بیماران و شرایط بالینی نیز تجویز می شود:
- بی اختیاری مدفوع (Fecal Incontinence) ناشی از ضعف یا آسیب عضلات اسفنکتر مقعد که می تواند به دلایل مختلفی نظیر زایمان های سخت یا اپیزیوتومی، آسیب های نخاعی یا بیماری های عصبی، آسیب های ناشی از جراحی های ناحیه لگن یا روده، آسیبهای ناشی از شیمی درمانی یا پرتودرمانی در ناحیه لگن، بیماری های التهابی روده مانند کرون و تحلیل عضلانی ناشی از کهولت سن رخ دهد.
- اختلالات عصبی (نوروپاتی و بیماری های نخاعی): بیمارانی که دچار ضایعات نخاعی، ام اس (MS)، اسپینا بیفیدا (Spina Bifida) یا آسیبهای مغزی هستند، معمولا کنترل ارادی خود را بر اسفنکتر مقعد از دست می دهند. تامپون مقعدی به این بیماران کمک می کند تا بدون نگرانی، تخلیه روده ای منظم تری داشته باشند.
- مراقبت های پس از عمل جراحی: در برخی جراحی های تخصصی کولورکتال یا زنان، برای محافظت از محل بخیه ها در برابر آلودگی های مدفوعی یا برای جلوگیری از تحریک بافت های آسیب دیده، از پلاگ یا تامپون های مخصوص استفاده می شود. همچنین در جراحی کلاسیک هموروئید و شقاق و دیگر بیماری های ناحیه مقعد از تامپون استفاده می شود. در جراحی با لیزر ناحیه مقعد پزشک از تامپون و بخیه استفاده نمی کند.
نحوه استفاده صحیح از تامپون مقعدی
پیش از استفاده از تامپون مقعدی، دست ها و ناحیه مقعد خودتان را با آب و صابون تمیز بشویید. در صورت تمایل میتوانید از دستکش یک بارمصرف نیز استفاده نمایید. نوک تامپون را به مقدار مناسبی از ژل لوبریکانت بر پایه آب آغشته کنید. لطفا از مصرف روان کننده های روغنی (مانند وازلین) برای این کار خودداری نمایید، زیرا این مواد ممکن است به بافت اسفنج آسیب بزنند یا حل شدن غلاف را مختل کنند. سپس در حالتی راحت قرار بگیرید، برای مثال، خوابیده به پهلو در حالی که زانوها به سمت قفسه سینه خم شده اند یا به صورت نشسته روی لبه توالت فرنگی یا ایستاده با قرار دادن یک پا روی یک سکو یا لبه صندلی.
تامپون را به آرامی و با فشار یکنواخت وارد کانال مقعد کنید تا جایی که کاملا وارد مقعد شده و تنها نخ آن در بیرون باقی بماند. پس از چند دقیقه، فوم داخلی باز شده و در محل خود قرار می گیرد. حداکثر زمان مجاز برای باقی ماندن هر تامپون در داخل بدن معمولا بین ۸ تا ۱۲ ساعت است و نباید بیش از این مدت استفاده شود. برای خارج کردن، نخ متصل به تامپون را با حرکتی ملایم و پیوسته به سمت بیرون بکشید. از آنجایی که این وسیله یکبار مصرف است و نباید دوباره از آن استفاده نمایید، توصیه می کنیم بلافاصله وسیله استفاده شده را داخل سطل زباله بیندازید.
مزایای استفاده از تامپون مقعدی در مقایسه با پدهای بهداشتی + معایب
استفاده از پدهای بهداشتی و پوشینه های بزرگسالان اگرچه رایج است، اما معایبی نظیر ایجاد بوی نامطبوع، حساسیت های پوستی و نمایان بودن زیر لباس دارد. برخلاف پد که مدفوع خارج شده را جذب می کند، تامپون اساسا مانع از خروج مدفوع و گاز شده و از انتشار بو جلوگیری می کند. تماس مکرر مدفوع با پوست ناحیه پرینه می تواند باعث درماتیت، عفونت های قارچی و زخم شود. اما مسدود کردن خروج مدفوع با استفاده از تامپون، پوست را خشک و سالم نگه می دارد. همچنین به دلیل قرارگیری در داخل کانال مقعد، این وسیله از روی لباس قابل تشخیص نیست. پس استفاده از آن آزادی عمل بیشتری برای بیمار استفاده کننده ایجاد می کند.
و اما تامپون مقعدی معایبی هم دارد. مثلا در کنترل مدفوع مایع یا شل، اثربخشی محدودی داشته و برخی بیماران ممکن است هنگام استفاده از آن، احساس ناراحتی یا عدم تحمل داشته باشند. در ضمن استفاده طولانی مدت یا نادرست می تواند خطر تحریک یا آسیب بافتی و تضعیف اسفنکتر مقعد را افزایش دهد.
عوارض تامپون مقعدی: از تحریک خفیف تا علائم هشدار جدی
استفاده از تامپون مقعدی ممکن است عوارض موضعی و سیستمیک ایجاد کند. شایع ترین مشکلات شامل سوزش، خارش، درد، خشکی و تحریک پوست اطراف مقعد است. برخی افراد احساس دفع فوری، اسهال، نفخ یا ناراحتی شکمی را تجربه می کنند. در صورت حساسیت به مواد تشکیل دهنده، ممکن است قرمزی، تورم یا راش ظاهر شود.
عوارض جدی تر عبارتند از خونریزی مقعدی، زخم مخاط، عفونت، تب و لرز. استفاده طولانی مدت یا خودسرانه می تواند به نازک شدن پوست، تنگی مجرای مقعد، ضعف اسفنکتر و بی اختیاری مدفوع منجر شود.
در موارد نادر، سندرم شوک سمی (TSS) با علائمی مثل تب بالا، استفراغ، بثورات پوستی، سرگیجه و افت فشار خون رخ می دهد که اورژانسی است.
واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، گلو و تنگی نفس نیز نیازمند مراجعه فوری است. برای کاهش خطر، دستور پزشک را رعایت کنید، بهداشت دست و ناحیه را حفظ کنید، مدت استفاده را بیش از حد توصیه شده طول ندهید و در صورت درد مداوم، خونریزی، چرک یا علائم عفونت، مصرف را قطع کرده و با پزشک مشورت کنید.
موارد منع مصرف
بیمارانی که دچار اسهال شدید و کنترل نشده هستند معمولا پاسخ خوبی به تامپون مقعدی نمی دهند. چرا که به دلیل فشار بالای مایعات روده، تامپون ممکن است در جای خود باقی نماند. همچنین در بیماران دارای آسیب نخاعی، به دلیل خطر بروز واکنشی به نام دیس رفلکسی خودمختار، استفاده از این وسیله باید تنها زیر نظر مستقیم پزشک متخصص انجام شود. افراد مبتلا به بیماری های التهابی فعال روده (IBD) مانند کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون، بواسیر (هموروئید) یا شقاق (فیشر) حاد، شقاق مقعدی یا تنگی کانال مقعد (Stenosis) نیز پیش از استفاده از این وسیله باید حتما با پزشک مشورت کنند.
جمع بندی
تامپون مقعدی یک ابزار درمانی مؤثر، کاربردی و کم خطر برای کنترل بی اختیاری مدفوع است که به بیماران کمک می کند کنترل زندگی روزمره خود را بازپس گیرند. با اینکه در بسیاری از کشورها این وسیله بدون نسخه در دسترس است، اما پیش از استفاده به ویژه برای اولین بار، توصیه می کنیم با پزشک متخصص گوارش یا کولورکتال مشورت نمایید. زیرا استفاده طولانی از تامپون مقعدی عوارض مختلف مثل آسیب به بافت مقعد و عضلات را به دنبال دارد و یک راه حل موقت برای حفظ بهداشت ناحیه مقعد محسوب می شود.
لازم به ذکر است که در کلینیک دکتر سعادتی متخصص جراحی و لیزر درمان با پیشرفته ترین تکنولوژی لیزر و توسط شخص دکتر سعادتی با متدهای روز جهان انجام می شود، بنابراین نیازی به استفاده از تامپون بعد عمل هموروئید و شقاق و تحمل دردهای ناشی از آن نخواهید داشت.
دقت کنید که استفاده طولانی مدت از تامپون مقعدی نه تنها مشکل بی اختیاری مدفوع را حل نمی کند بلکه منجر به تشدید بیماری نیز می شود. در کلینیک دکتر سعادتی با استفاده از متد و دستگاه های جدید لیزر، مشکلات مربوط به بی اختیاری مقعد و ضعف عضلات کف لگن نیز به طور دائمی رفع و درمان می شود.
