شاید اولین بار که متوجه خون روی دستمال توالت شدید، تصور کردید موضوع مهمی نیست. شاید خارش یا احساس ناراحتی ناحیه مقعد را به خستگی، تغذیه یا یک مشکل گذرا نسبت دادید. اما بدن معمولا قبل از اینکه یک مشکل جدی تر شود، علامت هایی ارسال می کند.
هموروئید یا بواسیر یکی از همین پیام هاست؛ مشکلی که اغلب ناگهانی به نظر می رسد، اما در بیشتر مواقع نتیجه هفتهها یا ماهها فشار، یبوست، کم تحرکی یا تغییرات سبک زندگی است که منجر به بروز هموروئید شده است.
هموروئید یا بواسیر بالشتک های طبیعی هستند که به کنترل عمل دفع کمک می کنند اما بعضا به دلیل یکی یا چند مورد از عوامل زیر برجسته و ملتهب و بیمار شده و مشکلات جزئی و گاها اساسی برای بیمار ایجاد می کند. نکته قابل توجه این است که این بیماری بسیار معمول است و از هر 4 نفر یک نفر در دوره زندگی خود گرفتار بیماری همورویید خواهد شد. اما اقداما اولیه درمانی برای هموروئید بسیار تعیین کننده است. رفع علت هموروئید یا عاملی که منجر به بروز هموروئید شده است در کنار اقدامات درمانی بسیار کمک کننده است. در ادامه به بررسی علت هموروئید یا همان بواسیر می پردازیم.
چرا به هموروئید مبتلا می شوید؟
در یک جمله: هر عاملی که فشار روی رگ های اطراف مقعد را افزایش دهد یا تخلیه طبیعی روده را سخت تر کند، می تواند زمینه ایجاد هموروئید را فراهم کند.
اما داستان فقط به یبوست ختم نمی شود. گاهی یک کار ساده مثل چند ساعت نشستن پشت میز، رژیم غذایی نامناسب یا حتی دوران بارداری میتواند شروع کننده این مسیر باشد. در ادامه بررسی میکنیم چه عواملی باعث بروز هموروئید می شوند و چگونه می توان قبل از شدید شدن علائم، جلوی آن را گرفت.
هموروئید چگونه شکل می گیرد؟ یک اتفاق ساده اما مهم
در اطراف مقعد، رگ هایی وجود دارند که به کنترل دفع کمک می کنند. این رگ ها زمانی که فشار زیادی را تحمل کنند، ممکن است متورم، کشیده و ملتهب شوند.
تصور کنید یک شلنگ آب را بارها تحت فشار قرار دهید؛ به مرور قسمت هایی از آن ضعیف می شود. رگ های این ناحیه نیز در برابر فشار مداوم چنین واکنشی نشان می دهند. این فشار معمولا از چند مسیر ایجاد میشود که در ادامه توضیح می دهیم.
۱. یبوست؛ متهم شماره یک اما نه تنها متهم
وقتی مدفوع خشک و سفت می شود، بدن برای دفع آن مجبور به فشار بیشتری است. این فشار مانند یک نیروی مکرر روی رگ های مقعد عمل می کند. شاید یک بار زور زدن مشکلی ایجاد نکند، اما وقتی این اتفاق هر روز تکرار شود، احتمال آسیب افزایش پیدا می کند.
افرادی که:
- آب کم مصرف می کنند
- سبزیجات و فیبر کمی در رژیم دارند
- دفع خود را به تأخیر می اندازند
بیشتر در معرض بروز یبوست و در نهایت علت هموروئید با درمان یبوست برطرف می شود..
۲. نشستن طولانی؛ عادت مدرن، مشکل قدیمی
زندگی امروز پر از نشستن است؛ پشت کامپیوتر، داخل خودرو، جلسات کاری و حتی ساعتهای طولانی استفاده از تلفن همراه. بدن انسان برای نشستن ۸ تا ۱۰ ساعت در روز طراحی نشده است.
کم تحرکی می تواند حرکات روده را کاهش دهد، یبوست را بیشتر کند و فشار روی ناحیه لگن را افزایش دهد. اگر شغل شما پشت میزی است، احتمالا یکی از مهم ترین کارهایی که برای سلامت خود می توانید انجام دهید، چند دقیقه حرکت در طول روز است.
۳. بارداری؛ زمانی که بدن فشار بیشتری تحمل می کند
در دوران بارداری، بدن زنان تغییرات زیادی را تجربه میکند. بزرگ شدن رحم می تواند روی رگ های لگنی فشار ایجاد کند. از طرف دیگر تغییرات هورمونی ممکن است باعث کند شدن حرکات روده و یبوست شود. به همین دلیل بسیاری از زنان برای اولین بار در دوران بارداری یا بعد از زایمان با هموروئید مواجه می شوند. هموروئید در بارداری بسیار شایع است و به همین دلیل توصیه می شود قبل از اقدام به بارداری نسبت به درمان بیماری های مقعدی اقدام فرمایید.
۴. اضافه وزن؛ فشاری که همیشه دیده نمی شود
گاهی تصور میکنیم چاقی فقط روی قلب، مفاصل یا قند خون اثر دارد؛ اما وزن اضافی روی فشار داخل شکم و عروق ناحیه لگن نیز تأثیر میگذارد.
اضافه وزن معمولا همراه با دو عامل دیگر یعنی فعالیت کمتر و رژیم غذایی نامناسب است. این ترکیب می تواند شرایط نامناسبی ایجاد کند که منجر به بروز هموروئید می شود.
۵. رژیم غذایی کم فیبر؛ شروع مشکل از بشقاب غذا
روده برای عملکرد درست به فیبر نیاز دارد. وقتی مصرف غذاهای پر فیبر کم و مصرف غذاهای فرآوری شده بیشتر می شود، مدفوع سفت تر شده و دفع دشوارتر می شود. یک تغییر ساده در سبک غذا خوردن می تواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد. سبزیجات بیشتری مصرف کنید. میوه های تازه استفاده کنید و در رژیم غذایی خود از حبوبات و غلات سبوس دار سود ببرید. افزایش آب و مایعات غیر ادرار آور هم فراموش نشود. مصرف چای پررنگ و قهوه می تواند ادرار آور باشد و تمام آب مصرفی روزانه را دفع کند.
۶. اسهال مزمن؛ عاملی که کمتر درباره آن صحبت می شود
وقتی صحبت از علت هموروئید می شود، بیشتر افراد فقط به یبوست فکر می کنند؛ اما جالب است بدانید که اسهال طولانی مدت نیز می تواند زمینه ساز هموروئید یا بواسیر باشد. تکرار زیاد دفع، تحریک مداوم ناحیه مقعد و فشارهای پیدرپی هنگام اجابت مزاج می تواند باعث التهاب و آسیب رگ های این ناحیه شود.
افرادی که به مشکلات گوارشی مانند سندرم روده تحریکپذیر (IBS) یا بیماری های التهابی روده مبتلا هستند، ممکن است بیشتر با این مشکل روبه رو شوند. بنابراین سلامت روده فقط به «کم یا زیاد دفع کردن» مربوط نیست؛ بلکه نظم و کیفیت عملکرد دستگاه گوارش اهمیت زیادی دارد.
۷. بلند کردن اجسام سنگین؛ وقتی فشار از داخل افزایش پیدا می کند
شاید عجیب به نظر برسد، اما فعالیت هایی که باعث افزایش فشار داخل شکم می شوند، می توانند روی ایجاد هموروئید تأثیر بگذارند. اغلب علت بروز هموروئید در مردان همین بلند کردن مکرر اجسام سنگین است. زیرا برخی مردان تصویر غیر واقعی از توان بدنی خود دارند و فشار اضافه به بدن خود وارد می کنند که منجر به بروز فشار در ناحیه مقعد می شود.
هنگام بلند کردن وزنه های سنگین یا انجام کارهای فیزیکی سخت، بسیاری از افراد ناخودآگاه نفس خود را حبس کرده و فشار زیادی به عضلات شکم وارد میکنند. اگر این اتفاق به طور مداوم تکرار شود، فشار بیشتری به عروق ناحیه مقعد وارد خواهد شد. این موضوع بیشتر در افرادی دیده میشود که کارهای فیزیکی سنگین انجام می دهند. افرادی که به شکل غیرصحیح ورزش میکنند یا وزنه بردار هستند نیز تحت فشار دائمی ناحیه مقعد قرار می گیرند. به خصوص اگر بدون آمادگی مناسب وزنه های سنگین بلند می کنید احتمال بروز فشار و در نهایت هموروئید فراهم می شود.
۸. عادت های اشتباه در سرویس بهداشتی
گاهی علت هموروئید نه یک بیماری، بلکه یک عادت روزانه است. ماندن طولانی روی توالت، استفاده از تلفن همراه هنگام دفع و تلاش بیش از حد برای تخلیه روده، فشار زیادی به رگ های مقعد وارد میکند. دفع باید یک فرآیند طبیعی باشد، نه کاری که نیاز به زور زدن طولانی داشته باشد.
زمان زیادی در سرویس بهداشتی نمانید. دفع را به تأخیر نیندازی و هنگام دفع فشار بیش از حد وارد نکنید. به این ترتیب علت بروز هموروئید را رفع کرده اید.
۹. عادت ماهانه علت هموروئید در زنان
از آنجایی که اغلب زنان در طول دوره عادت ماهانه کم تحرک تر می شوند ممکن است دچار یبوست مزمن شوند که خود یک علت بروز هموروئید است. همچنین با توجه به این که در این دوران نیاز بدن به مصرف آب بیشتر می شود و دفع آب بیشتری دارد اغلب زنان به این مورد توجه نمی کنند. کم آبی منجر به خشک شدن مدفوع و در نهایت فشار بر عروق هموروئید و بروز هموروئید می شود.
۱۰ . آیا مشکلات کبدی می توانند باعث هموروئید شوند؟
شاید عجیب به نظر برسد، اما بعضی بیماری های کبدی پیشرفته می توانند به طور غیرمستقیم با افزایش فشار در عروق ناحیه مقعد، علائم هموروئید را تشدید کنند. این ارتباط بیشتر در سیروز کبدی و افزایش فشار ورید پورت دیده می شود.
در سیروز، عبور خون از کبد دشوارتر شده و فشار داخل ورید پورت افزایش پیدا می کند. این افزایش فشار می تواند باعث گشاد شدن برخی عروق اطراف رکتوم شود. البته این عروق لزوما هموروئید نیستند و ممکن است به صورت واریس رکتوم ایجاد شوند؛ به همین دلیل، خونریزی مقعدی در فردی که بیماری کبدی پیشرفته دارد، نباید بدون بررسی به هموروئید نسبت داده شود.
همچنین یبوست، افزایش فشار داخل شکم و اختلالات انعقادی در بیماریهای پیشرفته کبدی می توانند خونریزی یا علائم هموروئید را بیشتر کنند. بنابراین اگر خونریزی مقعدی مکرر دارید و همزمان به بیماری کبدی مبتلا هستید، تشخیص علت خونریزی اهمیت بیشتری پیدا می کند.
۱۱. بیماری های گوارشی و علت هموروئید
بعضی از بیماری ها و اختلالات گوارشی می توانند به طور غیرمستقیم احتمال بروز یا تشدید هموروئید را افزایش دهند. برای مثال، سندرم روده تحریک پذیر (IBS) در برخی افراد با دوره های مکرر یبوست، اسهال یا تغییر عادات دفع همراه است. یبوست و زور زدن هنگام دفع می توانند فشار بیشتری به عروق ناحیه مقعد وارد کنند و زمینه را برای ایجاد یا تشدید هموروئید فراهم کنند. اسهال مکرر نیز به دلیل تحریک و فشار مداوم ناحیه مقعد ممکن است علائم هموروئید را تشدید کند.
بنابراین IBS و سایر بیماری های گوارشی معمولا علت مستقیم هموروئید نیستند، اما اختلال در اجابت مزاج، یبوست مزمن، اسهال مکرر و نشستن طولانی مدت در توالت می توانند از عوامل مهمی باشند که احتمال بروز هموروئید را افزایش می دهند. کنترل بیماری زمینه ای و اصلاح عادات دفع می تواند در پیشگیری از تشدید هموروئید موثر باشد.
آیا استرس باعث هموروئید می شود؟
استرس به طور مستقیم باعث ایجاد هموروئید نمی شود، اما می تواند از چند مسیر احتمال بروز آن را افزایش دهد. فشارهای عصبی ممکن است روی عملکرد روده اثر بگذارند و باعث یبوست یا تغییر در الگوی دفع شوند.
همچنین بسیاری از افراد در دوران استرس تحرک کمتری دارند که خود علت بروز هموروئید و یبوست است. استفاده از داروهای ضد افسردگی هم به طور غیر مستقیم روی بروز هموروئید تاثیر می گذارد. همچنین افرادی که استرس دارند تغذیه نامناسب تری دارند و اغلب فراموش می کنند که آب کافی مصرف کنند. همین عوامل شرایط بروز هموروئید یا بواسیر را فراهم می کند.
چگونه از علت هموروئید پیشگیری کنیم؟
خبر خوب این است که بسیاری از عوامل ایجاد هموروئید با تغییر سبک زندگی قابل کنترل هستند.
چند قدم ساده اما مؤثر:
- فیبر را وارد برنامه غذایی کنید.
- میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات سبوسدار باعث نرمتر شدن مدفوع و دفع راحت تر می شوند.
- آب کافی بنوشید.
- کمآبی یکی از دلایل شایع سفت شدن مدفوع است.
- بیشتر حرکت کنید.
- حتی چند دقیقه پیاده روی بین ساعات کاری می تواند به عملکرد بهتر روده کمک کند.
- وزن خود را کنترل کنید.
- کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن می تواند فشار روی ناحیه لگن را کاهش دهد.
- به پیام های و علائم غیر طبیعی بدن توجه کنید.
- به تعویق انداختن مداوم دفع، یکی از عادت هایی است که به مرور مشکل ساز می شود.
چه زمانی علت هموروئید نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
بسیاری از موارد هموروئید با اصلاح سبک زندگی کنترل می شوند، اما برخی علائم نیاز به بررسی پزشک دارند. اگر موارد زیر را تجربه میکنید، بهتر است مراجعه پزشکی داشته باشید:
- خونریزی هنگام دفع
- درد شدید یا ناگهانی
- بیرون زدگی توده از مقعد
- تکرار شدن علائم
- عدم بهبود با تغییر رژیم غذایی و عادت ها
نکته مهم این است که هر خونریزی مقعدی الزاما هموروئید نیست و تشخیص دقیق علت آن اهمیت دارد.
جمع بندی؛ علت هموروئید همیشه یک عامل نیست
هموروئید معمولا نتیجه یک اتفاق ناگهانی نیست؛ بلکه حاصل جمع شدن چند عامل کوچک در طول زمان است. گاهی یک رژیم غذایی کم فیبر، چند ساعت نشستن طولانی، یبوست های مکرر یا فشار هنگام دفع، به مرور شرایطی ایجاد میکنند که رگ های ناحیه مقعد آسیبپذیر شوند.
شناخت علت هموروئید اولین قدم برای کنترل آن است. با چند تغییر ساده در سبک زندگی می توان احتمال بروز یا تشدید بواسیر را کاهش داد؛ اما اگر علائم ادامه دار، شدید یا همراه با خونریزی باشد، بررسی توسط متخصص جراحی عمومی و لیزر بهترین تصمیم است.
سوالات متداول علت هموروئید
یبوست و زور زدن هنگام دفع از شایعترین عوامل ایجاد هموروئید هستند، اما تنها علت نیستند. عواملی مانند بارداری، چاقی، نشستن طولانی و رژیم غذایی نیز نقش دارند.
نشستن طولانی می تواند فشار روی ناحیه لگن و مقعد را افزایش دهد و بهخصوص همراه با کم تحرکی و یبوست، احتمال بروز هموروئید را بیشتر کند.
ژنتیک به تنهایی باعث هموروئید نمی شود، اما برخی افراد ممکن است به دلیل ضعف بافت های نگهدارنده، استعداد بیشتری برای ابتلا داشته باشند. حتی برخی عادات بد سبک زندگی خانوادگی می تواند منجر به بروز هموروئید شود که اکتسابی است و با یک تصمیم جدی قابل تغییر است.
سلام خانم دكتر – خسته نباشيد احتراما به استحضار مي رسانم من حدود سه هفته پيش عمل هموروييد با ليزر انجام دادم اوايل خونريزي نسبتا زيادي داشتم – بي اختياري دفع مدفوع و ترشحات مخاطي ولي به مرور زمان كم شد در ابتدا در هنگام دفع مدفوع سوزش شديدي داشتم كه به توصيه جراحم از روغن كرچك استفاده كردم. هم اكنون بعد از گذشت سه هفته همچنان روغن كرچك استفاده مي كنم و در هنگام دفع مدفوع كمي سوزش دارم. خونريزي تقريبا تمام شده ولي ترشحات مخاطي همچنان باقي است.در دوهفته اول بعد از عمل جراحي با ليزر قرص مترونيدازول و كپسول اسيد مفناميك مصرف مي كردم ولي الان به دستور پزشك هيچگونه قرصي مصرف نمي كنم فقط روزي يك يا دوبار در تشت آبگرم مي نشينم.آيا روند در مان من درست است؟ سوزش زمان دفع مدفوع تا كي ادامه دارد؟ خوردن روغن كرچك را ادامه بدهم ؟ خواهشمندم راهنمايي بفرماييد با تشكر رضا صادقي 1397/5/24
سلام من پرونده شما را مطالعه نکردم و شرح جراحی شما را به طور تخصصی نمی دانم اما روش متداول به همین صورت است معمولا بیشتر از 10 روز مصرف مترونیدازول مجاز نیست و نشستن در لگن آب گرم و ترجیحا با چند قطره بتادین توصیه می شود به جای روغن کرچک هم می توانید از کرم آلوورا استفاده کنید اما این روغن هم خوب است می توانید برای اطلاعات بیشتر مطلب مراقبت بعد از جراحی هموروئید را مطالعه کنید
سلام دکتر من چند ماهیست احساس میکنم به همورویید مبتلا شدم درمانیم تا حالا نکردم بهمن ماه بود انار زیاد خوردم وقتی انار باهستش میخورم یبوست شدیدی میشم ازاون موقع احساس درد درناحیه مقعد موقع نشستن میکردم گاهییم که یبوست شدید بود از داخلم حس درد کمی داشتم حالت ضربه ای کوتاه.یبارم که خیلی مدفوعم خشکو سفت بود که مجبور به استفاده از دست شدم فککنم پارگی ایجاد شد چون مدفوع کمی کنارش خونی شد دستمال توالتم هم همینطور بعدشم سوزش داشت که همون یبار بوددیگه خونریزی ندیدم.بعدا بعد اجابت مزاج احساس بدی داشتم درناحیه مقعد احساس تحریکو سوزشو اینا گاهیم خارش در روز ایندفعه آینه برداشتم دیدم چروکای مقعد ورم کرده شده یکم و حالت کبودی داره یه زره کنارشم برامده شده و تیره وکبود که وقتی زور بزنم و بازش میکنم معلوم میشه.حالا اون احساس داخلیو ندارم دیگه ولی این بیرونی تغییر نکرده کلا هم زیاد دچار یبوست میشم مخصوصا وقتایی که مصرف میوه و سبزیجاتم کم میشه.یبارم بعد زایمانم که دچار یبوست شدم موقع شستن خودم برامدگی احساس کردم که تو اینه که دیدم شکل ایندفه بود ولی خودش خوب شد ۳۵ سالمه یبار حدود ۶سال پیش زایمان داشتم
سلام به یک متخصص جراحی و لیزر مراجعه کنید تا برای شما دارو تجویز کنند. اگر یبوست را حل نکنید و برای درمان به موقع اقدام نکنید ممکن است مجبور شوید عمل جراحی هموروئید انجام دهید.